İşitsel halüsinasyonlar; kişinin
gerçekte var olmayan sesleri, çoğu zaman konuşma, fısıltı, tartışma ya da yorum şeklinde
duyuyormuş gibi algılamasıdır. Bu belirtiler en sık
psikotik bozukluklar ve
şizofreni spektrumu içinde değerlendirilir; ancak
şizoaffektif bozukluk,
bipolar/depresyon + psikotik özellikler,
madde kullanımı ve
nörolojik nedenler de ayırıcı tanıda yer alır.
Psikotik belirtiler, kişinin
gerçeklik değerlendirmesinin bozulduğu durumları ifade eder. En yaygın psikotik belirtiler şunlardır:
- Halüsinasyonlar (işitsel, görsel vb.)
- Hezeyanlar (yanlış ama sarsılmaz inançlar; örn. herkesin kendisi hakkında konuştuğunu düşünme)
- Düşünce ve algı bozuklukları
- İçgörü kaybı (yaşananların hastalık olabileceğini fark edememe)
İşitsel halüsinasyonlar, psikotik belirtiler içinde
en sık görülen türdür.
İşitsel halüsinasyonlar kişiden kişiye değişmekle birlikte sıklıkla şu özellikleri taşır:
- Birden fazla ses (bazen "iyi" ve "kötü" sesler)
- Yorumlayıcı sesler (kişinin davranışlarını eleştiren ya da yönlendiren)
- Tartışan sesler (kişinin hakkında konuşuyormuş gibi algılanan konuşmalar)
- Dışarıdan geliyormuş hissi (kafanın içinden değil, çevreden duyuluyormuş gibi)
Bu deneyimler, kişinin
kaygı düzeyini artırabilir, sosyal ilişkileri bozabilir ve
"herkes bana bakıyor / benim hakkımda konuşuyor" algısına yol açabilir.
Şizofreni spektrumu, psikotik belirtilerin süreklilik gösterdiği bir hastalık grubunu ifade eder. Bu spektrumda yer alan başlıca tablolar:
- En az 6 ay süren belirtiler
- İşitsel halüsinasyonlar ve hezeyanlar sık görülür
- Düşünce, duygu ve davranışlarda belirgin bozulma
- Şizofreniye benzer belirtiler
- 1–6 ay sürer
- Psikotik belirtiler + belirgin duygudurum bozukluğu (depresyon veya mani)
- Psikotik belirtiler, duygudurum dönemlerinden bağımsız olarak da görülebilir
Bazı kişilerde psikotik belirtiler
ağır depresyon veya
bipolar bozukluk sırasında ortaya çıkar:
- Depresyon + psikotik özellikler: Suçluluk, değersizlik temalı sesler
- Bipolar bozukluk (mani/depresyon) + psikotik özellikler: Taşkınlık veya çökkünlükle eş zamanlı halüsinasyonlar
Bu tabloda psikotik belirtiler genellikle
duygudurum dönemleriyle sınırlıdır.
- Amfetaminler, esrar, sentetik maddeler
- Uzun süreli veya yoğun kullanım sonrası psikotik belirtiler
- Epilepsi (özellikle temporal lob)
- Beyin tümörleri
- Enfeksiyonlar
- Metabolik bozukluklar
Bu nedenle değerlendirmede
psikiyatrik muayene + gerekli tıbbi tetkikler önemlidir.
- Sesler uyanıkken mi oluyor?
- Dışarıdan geliyor gibi mi algılanıyor?
- Sesler emir veriyor mu?
- Belirtiler duygudurumla birlikte mi artıyor?
- Madde kullanımı var mı?
Bu sorular tanı sürecinde yol göstericidir.
Psikotik belirtiler
tedavi edilebilir ve kontrol altına alınabilir.
- Antipsikotik ilaçlar (ilk basamak)
- Duygudurum düzenleyiciler (gerekirse)
- Psikoterapi (destekleyici ve bilişsel yaklaşımlar)
- Aile eğitimi ve sosyal destek
Erken tedavi;
belirti şiddetini, atak sıklığını ve işlev kaybını belirgin biçimde azaltır.
"Birçok ses duyma", "herkes bana bakıyor / hakkımda konuşuyor" algısı ve gerçeklikte karışma hissi;
psikotik belirtiler kapsamında değerlendirilir ve en sık
şizofreni spektrumu ile ilişkilidir. Ancak doğru tanı;
kapsamlı psikiyatrik değerlendirme ile konur. Erken başlanan tedavi, kişinin yaşam kalitesini ciddi biçimde iyileştirir.
Önemli not: Bu metin bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için mutlaka bir psikiyatri uzmanına başvurulmalıdır.
